Hiện nay, rác thải y tế đang là mối lo ngại rất lớn đối với xã hội, bởi không chỉ gây ra ô nhiễm môi trường mà loại rác thải này còn mang theo nhiều loại bệnh lây nhiễm khác nhau. Trong bài viết dưới đây, Thiết bị công nghiệp Greendo sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về loại rác thải này cũng như cách xử lý đúng tiêu chuẩn.
1. Rác thải y tế là gì?
Rác thải y tế là rác thải phát sinh trong quá trình khám chữa bệnh, xét nghiệm và chăm sóc sức khỏe tại các cơ sở y tế. Loại rác thải này bao gồm rác thải thông thường và rác thải nguy hại, trong đó rác thải nguy hại tiềm ẩn nhiều rủi ro như mầm bệnh, hóa chất độc hại và vật sắc nhọn. Nếu rác thải không được phân loại, thu gom và xử lý đúng quy định, rác thải y tế có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng và làm ô nhiễm môi trường.
Một số loại rác thải phổ biến trong ngành y tế bao gồm: thủy tinh, băng gạc, găng tay, gạt, khăn giấy và các vật dụng sắc nhọn đã qua sử dụng như kim tiêm hoặc dao mổ. Những loại rác này cần được phân loại và thu gom vào thùng rác y tế đạt chuẩn chuyên dụng, đảm bảo an toàn cho nhân viên y tế, bệnh nhân và môi trường xung quanh.
2. Tên gọi thường dùng của rác thải y tế
Rác thải y tế là khái niệm dùng để chỉ các loại chất thải phát sinh trong quá trình chăm sóc, khám chữa bệnh và các hoạt động liên quan đến y tế. Trong thực tế, loại rác thải này còn được gọi bằng nhiều tên khác nhau, nhưng đều thống nhất ở đặc điểm chung là có nguồn gốc từ hoạt động chăm sóc sức khỏe và có khả năng chứa hoặc tiếp xúc với các tác nhân gây nhiễm. Các tên gọi phổ biến gồm:
- Chất thải y tế
- Chất thải sinh học
- Chất thải lâm sàng
- Chất thải nguy hiểm sinh học
- Chất thải y tế có kiểm soát
- Chất thải y tế truyền nhiễm
- Chất thải từ hoạt động chăm sóc sức khỏe
Những thuật ngữ trên thường được sử dụng thay thế cho nhau, tuy nhiên cần phân biệt rõ giữa rác thải y tế thông thường và rác thải y tế nguy hại. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các vật sắc nhọn, băng gạc đã sử dụng, dịch tiết và những vật liệu có nguy cơ lây nhiễm được xếp vào nhóm rác thải y tế nguy hại. Ngược lại, các loại rác không chứa yếu tố lây nhiễm như giấy tờ văn phòng, rác sinh hoạt, rác nhà bếp phát sinh trong cơ sở y tế được xem là rác thải y tế thông thường.
Trên thực tế, dù không mang tính nguy hại, các loại rác sinh hoạt phát sinh trong bệnh viện, phòng khám vẫn được xếp chung trong hệ thống quản lý rác thải y tế nhằm đảm bảo kiểm soát chặt chẽ, an toàn và vệ sinh môi trường.
3. Phân loại rác thải y tế
Rác thải y tế là thuật ngữ dùng để chỉ các chất thải phát sinh trong hoạt động khám chữa bệnh, xét nghiệm, nghiên cứu và chăm sóc sức khỏe. Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), rác thải y tế bao gồm nhiều nhóm khác nhau, từ rác thải thông thường đến rác thải nguy hại, cần được phân loại và xử lý riêng biệt nhằm đảm bảo an toàn cho con người và môi trường. Các nhóm rác thải y tế phổ biến gồm:
- Rác thải sắc nhọn: Bao gồm các vật có khả năng gây đâm, cắt xuyên qua da như kim tiêm, dao mổ, lưỡi dao, ống tiêm, dao cạo, kính vỡ, kim bấm, dây dẫn và ống thông.
- Rác thải truyền nhiễm: Là các loại rác thải có chứa hoặc nghi ngờ chứa mầm bệnh, như băng gạc đã sử dụng, khăn lau, mô nhiễm khuẩn, phân, dụng cụ y tế dùng một lần và mẫu nuôi cấy vi sinh trong phòng thí nghiệm.
- Rác thải phóng xạ: Phát sinh chủ yếu từ các hoạt động xạ trị và nghiên cứu, bao gồm chất lỏng phóng xạ không sử dụng, mẫu nghiên cứu và các vật dụng, đồ thủy tinh bị nhiễm phóng xạ.
- Rác thải bệnh lý: Gồm mô người, máu, dịch cơ thể, các bộ phận cơ thể bị cắt bỏ và xác động vật thí nghiệm có mang mầm bệnh.
- Rác thải dược phẩm: Bao gồm thuốc, vắc-xin quá hạn, chưa sử dụng hết, bị nhiễm bẩn hoặc không còn đảm bảo chất lượng, như kháng sinh, thuốc tiêm và thuốc viên.
- Rác thải hóa chất: Là các hóa chất sử dụng trong y tế và phòng thí nghiệm như dung môi, chất tẩy rửa, pin, kim loại nặng và các thiết bị chứa thủy ngân (ví dụ nhiệt kế bị vỡ).
- Rác thải độc hại: Là nhóm rác thải có độc tính cao, có khả năng gây ung thư, dị tật bẩm sinh hoặc đột biến gen, điển hình là các thuốc gây độc tế bào dùng trong điều trị ung thư.
- Rác thải y tế thông thường không nguy hại: Là loại rác thải không chứa yếu tố độc hại, không gây nguy cơ sinh học, hóa học, vật lý hay phóng xạ, tương tự rác sinh hoạt thông thường.
Phân loại rác thải y tế đúng ngay từ nguồn phát sinh đóng vai trò quan trọng trong công tác quản lý, xử lý an toàn và phòng ngừa rủi ro cho cộng đồng.
4. Các loại thùng đựng rác y tế phổ biến hiện nay
Tại điều 6 của thông tư 20/2021/TT-BYT có quy định rõ ràng về màu sắc của bao bì, dụng cụ, thiết bị lưu trữ các loại chất thải y tế. Theo đó từng loại rác thải sẽ được bỏ riêng trong từng loại thùng rác có màu sắc khác nhau để tiện cho việc quản lý, thu gom và xử lý. Cụ thể như sau:
- Thùng rác y tế màu xanh lá cây: Dùng để đựng chất thải rắn thông thường không gây nguy hại.
- Thùng rác y tế màu vàng: Theo khoản 3, điều 6 thông tư 20/2021/TT-BYT thì thùng đựng rác y tế màu vàng sẽ được sử dụng để thu gom và lưu trữ các loại chất thải lây nhiễm. Chất thải lây nhiễm có thể chia ra nhiều thành phần, bao gồm chất thải lây nhiễm sắt nhọn, chất thải lây nhiễm không sắc nhọn, chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao và chất thải giải phẫu.
- Thùng rác y tế màu trắng: Theo khoảng 5, điều 6 của thông tư, thùng chứa rác màu trắng sẽ được dùng để chứa các loại rác thải y tế và có thể được sử dụng để tái chế.
- Thùng đựng rác y tế màu đen: Cùng với điều 6 của thông tư này thì các loại thùng rác màu đen sẽ được dùng để thu gom các loại chất thải nguy hại không lây nhiễm, chất thải gây độc tế bào.
5. Giải pháp xử lý rác thải từ ngành y tế hiệu quả nhất
Để đảm bảo quy trình xử lý rác thải y tế hiệu quả, bên cạnh việc lựa chọn và sử dụng thùng đựng rác thải y tế phù hợp với từng loại chất thải, các cơ sở y tế cũng cần chú trọng đến việc phân loại và xử lý đúng cách nhằm giảm thiểu ảnh hưởng của rác thải y tế đến môi trường, đồng thời phát triển các phương pháp tái chế rác thải y tế, giúp tiết kiệm chi phí và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
5.1. Bảo quản và xử lý rác thải đúng cách
Hiện nay lượng rác thải y tế phát sinh sau quá trình khám và chữa bệnh trong các cơ sở y tế là rất lớn nên cần phải trang bị thùng rác y tế tại bệnh viện. Đặc biệt cần phân biệt các loại thùng rác tương ứng với đặc tính của từng loại rác thải bằng màu sắc hoặc ký hiệu để có thể dễ dàng phân loại và xử lý. Ví dụ như:
- Thùng rác y tế 30 lít: Nên được đặt ở phòng bệnh nhân hoặc không gian phòng khám bệnh nhỏ. Với dung tích không quá lớn thì loại thùng rác này chỉ nên đựng các loại rác thải có kích thước nhỏ như: kim tiêm, băng gạc,…
- Thùng chứa rác y tế 120 lít: Nên được đặc ở những khu công cộng hoặc hành lang ở các trung tâm y tê, bệnh viện.
- Thùng đựng rác y tế 660 lít: Đây là loại thùng có dung tích lớn nên rất phù hợp dùng để thu gom lượng rác thải ở nhiều khu vực khác nhau trong bệnh viện để mang đi xử lý.
5.2. Kế hoạch xử lý chất thải trong các cơ sở y tế
Theo quy trình xử lý rác thải y tế trong bệnh viện cần được tuân thủ rõ ràng và nghiêm túc từ tất cả các bộ phận từ khâu quản lý, phân loại rác thải tại nguồn cho tới quy trình can thiệp và giám sát. Có thể chia làm 4 giai đoạn như sau thông tin cơ bản, xác định vấn đề, can thiệp và giám sát. Cụ thể như sau:
- Kiểm tra kiến thức và nhận thức của các nhân viên về cách quản lý, phân loại và biện pháp làm giảm thiểu rác thải nguy hại trong bệnh viện.
- Tinh toán khối lượng chất thải phát sinh để đưa ra phương án xử lý phù hợp.
- Tuân thủ các thủ tục về xử lý chất thải y tế. Các loại chất thải nguy hại cần được xử lý ra sao.
- Lập bản đồ các khu lưu trữ và tuyến đường vận chuyển rác thải trong viện.
6. Quy định xử phạt về việc xử lý rác thải y tế không đúng cách
Việc xử lý rác thải y tế đúng cách là việc làm vô cùng quan trọng, bởi nó không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của người khác.
Tại Nghị định 45/2022/NĐ-CP có hiệu lực vào ngày 25/08/2022 quy định rõ ràng về biện pháp xử lý vi phạm hành chính với hành vi xử lý rác y tế không đúng cách, cụ thể quy định tại khoản 7, 8, 9 Điều 29 của Nghị định như sau: Theo đó hành vi xử lý, chôn lấp chất thải nguy hại không đúng quy định theo quy định áp dụng mức phạt thấp nhất là 100 triệu và cao nhất là 600 triệu.
Đồng thời áp dụng hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả theo khoản 8, khoản 9 Điều 29 Nghị định 45/2022/NĐ-CP.
GREENDO chúng tôi không chỉ cung cấp các sản phẩm giúp thu gom chất thải y tế mà còn đồng hành cùng với bạn trong việc làm sạch và bảo vệ môi trường xanh, sạch, đẹp. Chúng tôi tin tưởng rằng, việc xử lý rác thải y tế đúng cách là một trong những phần quan trọng trong quá trình chăm sóc sức khỏe cá nhân của mỗi người.
